Máy kinh vĩ dùng để làm gì

Kiểm nghiệm và điều chỉnh máy kinh vĩ

Trong thời gian dài sử dụng máy kinh vĩ, sẽ phát sinh một số sai lệch hệ thống. Có thể do máy quá cũ hoặc do va đập trong quá trình sử dụng. Để quá trình công tác không bị gián đoạn ta có thể tự kiểm nghiệm và điều chỉnh máy theo các nguyên tắc  sau dựa vào chính từ sơ đồ cấu tạo.

1.     Trục của ống thủy dài trên vành độ ngang phải vuông góc với trục chính

-        Quay máy đưa ống thủy dài trên vành độ ngang đến vị trí song song với hướng đường thẳng nối hai ốc cân bằng máy

-        Xoay hai ốc cân máy này theo chiều ngược nhau để đưa bọt nước vào giữa.

-        Quay máy 1800, nếu thấy bọt nước vẫn giữ nguyên vị trí giữa thì điều kiện này đã thỏa mãn. Nếu bọt nước bị lệch khỏi vị trí giữa n vạch thì dung một ốc cân chỉnh cho nó trở lại n/2 vạch, sau đó dung ốc chỉnh ống thủy chỉnh cho nó trở lịa n/2 vạch còn lại.

Kiểm tra và điều chỉnh này cần được làm đi làm lại nhiều lần. nếu n nhỏ hơn một vạch thì không phải điều chỉnh nữa.

2.     Trục ngắm của ống kính phải vuông góc với trục phụ

-        Đưa trục chính của máy về vị trí thẳng đứng

-        Chọn một điểm A ngắm thấy rõ, tương đối cách xa máy và có chiều cao gần bằng chiều cao máy.

-        Với vị trí vành độ đứng bên trái ống kính, ngắm điểm A, đọc số trên vành độ ngang, giả sử được a.

-        Đảo ống kính, bây giờ vành độ đứng bên phải ống kinh, ngắm lại A, đọc số trên vành độ ngang được a’.

-        Tính 2c=a-a’, nếu 2c=±1800±2 lần độ chính xác của bộ phận đọc số thì điều này được coi là thỏa mãn.

-        Nếu 2c lớn hơn hai lần độ chính xác của bộ phận đọc số thì tiến hành, điều chỉnh bằng cách: tính số đọc trung bình ½(a+a’ ± 1800), vi động vành độ ngang để có số đọc này, lúc này điểm ngắm A sẽ bị lệch khỏi tâm màng dây chữ thập. Dùng ốc chỉnh màng dây chữ thập để đưa tâm của nó trùng lại A. Cần phải làm đi làm lại một vài lần.

Sai số này có thể được loại trừ nếu ta luôn đo góc bởi hai vị trí vành độ đứng trái và phải ống kính.

3.     Trục nằm ngang phải vuông góc với trục thẳng đứng.

-        Đặt máy cách một bức tường khoảng 20-30m. Cân bằng máy.

-        Ở vị trí ngang tầm chiều cao máy, trên tường kẻ một đường thẳng nằm ngang.

-        Chọn một điểm A trên tường sao cho khi ngắm nó góc nghiêng của ống kính khoảng 300-500

-        Với vị trí vành độ đứng bên trái ống kính, ngắm A; luôn luôn cố định vành độ ngang đưa ống kính xuống đến đường thẳng nằm ngang và đánh dấu hình chiếu  của A lên đường thẳng đó được A1

-        Đảo ống kính cũng làm như trên được A2.  Nếu A1trùng với A2hoặc lệch nhau trong giới hạn chỉ kép màng dây chữ thập thì điều kiện được bảo đảm. Nếu không, cần phải được điều chỉnh trong xưởng.

Sai số này sẽ được loại trừ nếu t đo góc  bởi hai vị trí vành độ đứng và chọn chiều cao các điểm ngắm gần như nhau.

  Việc kiểm nghiệm và điều chỉnh máy cần được tiến hành hết sức cẩn thận. Do vậy, người tiến hành cần có một sự am hiểu cần thiết về trắc địa và máy móc. Ngoài những kiểm nghiệm trên còn có một số kiểm nghiệm khác cần được tiến hành định kỳ bởi các chuyên gia.

Sưu tầm: Trắc địa ứng dụng ( Nguyễn Thế Thận